บันทึกของแผ่นดิน ๘ (บุนนาค)

—ดอกบุนนาคจะออกดอกปีละครั้ง ตั้งแต่กลางเดือนเมษายนถึงกลางเดือนมิถุนายน เมื่อเก็บเกสรแล้วนำมาตากแดด ๓ วันเพื่อให้แห้ง หากเกสรแห้งอยู่แล้วก็ตากให้น้อยวันลงได้ ในระหว่างการตาก ช่วงกลางคืนต้องนำเกสรมาใส่ในกระดาษหรือผ้าห่อเก็บไว้ วันรุ่งขึ้นจึงนำออกมาตากใหม่ เมื่อแห้งดีแล้วให้นำเกสรที่ห่อด้วยกระดาษแล้ว ใส่ในภาชนะที่แห้งสนิท ไม่ชื้น ปิดฝาให้แน่น ยอดอ่อนบุนนาคนำมาใช้เป็นผักจิ้มน้ำพริก หรือแกงกินเป็นอาหารได้— ..Continue

บันทึกของแผ่นดิน ๘ (บอระเพ็ด)

ชาวอินโดนีเซียใช้ในตำรับจามู (เป็นยาตำรับที่ชาวบ้านต้มกินกัน) และใช้น้ำต้มจากเถารักษาโรคปวดแสบกระเพาะอาหาร ใช้ลดไข้จับสั่น ปวดข้อออกหัด ท้องเสีย และดีซ่าน ในบอร์เนียวใช้รักษาเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และโรคปวด….หลังปวดเอว ชาวฟิลิปปินส์ใช้รักษาอาการอ่อนเพลีย เป็นไข้ โรคข้อรูมาติก ชาวมาเลเซียใช้รักษาเบาหวาน โรคเกี่ยวกับทางเดินอาหาร อาหารไม่ย่อย และท้องร่วง ใช้รักษาโรคปวดข้อรูมาติก ซิฟิลิส เป็นยาระบาย ช่วยขับเหงื่อ และใช้เป็นยาภายนอกในการรักษาโรคผิวหนังต่างๆ ในตำราอายุรเวทของอินเดีย ใช้เถาเป็นยาแก้ไข้ เช่นเดียวกับชิงช้าชาลี แต่นิยมใช้ชิงช้าชาลีมากกว่า ไม่นิยมใช้บอระเพ็ดเหมือนที่ประเทศไทยกล่าวไว้ว่า บอระเพ็ดใช้แก้ไข้ได้ดีเท่ากับซิงโคนา แก้ธาตุไม่ปกติ โรคเกี่ยวกับทางเดินปัสสาวะ แก้อาการอักเสบ แก้อาการเกร็ง… ..Continue

บันทึกของแผ่นดิน ๘ (เตยหอม)

—มือ เกลือเล็กน้อย นำสมุนไพรทั้งหมดมาสับให้ละเอียด เอาเกลือโรย และน้ำพรมเล็กน้อย แล้วเอาผ้าขาวบางห่อ มัดชายผ้าให้เป็นจุก นำไปวางบนปากหม้อนึ่งข้างที่ต้มน้ำเดือดรออยู่แล้ว พอห่อยานั้นสุกให้ยกลง ปล่อยให้พออุ่นๆ ยกไปประคบบริเวณที่มึนชา พอเย็นแล้ว ให้นำขึ้นไปนึ่งใหม่ ใช้ยานี้ประมาณ ๓ วันๆ ละ ๕ครั้ง ๑-๒ วันเปลี่ยนยาใหม่ ๑ ครั้ง ข้อห้าม/ข้อปฏิบัติ ห้ามกินผลไม้ เนื้อ ไข่ หลังจากประคบแล้วให้เดิน— ..Continue

บันทึกของแผ่นดิน ๘ (ดีปลากั้ง)

..ประโยชน์ทางยาของดีปลากั้งนั้นตรงกับสมุนไพรหลายชนิดที่เป็นของขม ซึ่งเชื่อกันว่า บำรุงตับ บำรุงสายตา ช่วยรักษาเบาหวานและความดัน ซึ่งชวนให้นึกถึงสมุนไพรในตระกูล Acanthaceae ซึ่งส่วนใหญ่ก็มีสรรพคุณลดน้ำตาล ลดความดัน แก้อักเสบ และที่รู้จักกันดีคือ ฟ้าทะลายโจร ส่วนดีปลากั้งนั้นไม่มีรายงานการกินเป็นผักหรือใช้เป็นยาในที่อื่นๆ ทั้งๆ ที่พบในอินเดีย พม่า และมาเลเซียด้วย เห็นทีรสนิยมการกินของขมนั้นอาจจะมีเฉพาะคนอีสานและคนล้านนาบ้านเฮาเท่านั้นดีปลากั้งเป็นผักดอกสวยที่ไม่ค่อยมีใครนิยมกิน แต่ที่จังหวัดพะเยามีการปลูกขาย และมีผู้ทำเป็นยากินบำรุงร่างกายคือ พ่อศรี จันทร์แก้ว ที่บ้านห้วยหม้อ ตำบลบ้านตุ่น อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา ท่านรับประทานดีปลากั้งเป็นทั้งผักและยาเพิ่มกำลัง ขาแข้งไม่ปวดไม่เมื่อย ข้ามเขาไม่เหนื่อย แม้จะอายุ ๖๓ ปีแล้ว ยังสามารถทำนา เดินตามรถไถนาได้สบายๆ… ..Continue

บันทึกของแผ่นดิน ๘ (เฒ่าล้มลุก)

สรรพคุณหนึ่งของเฒ่าล้มลุกที่พ่อประกาศเคยเล่าให้ฟังคือ การใช้รากต้มกินเป็นยาแก้ปวดเข่า ปวดข้อ ข้อปูด ข้อโปน เข่าปูด เข่าโปน ซึ่งเป็นลักษณะอาการหนึ่งของโรคเก๊าต์ มีรายงานการศึกษาที่นำพืชสมุนไพรทั้งหมด ๔๑ ชนิดมาทดสอบฤทธิ์การทำงานยับยั้งเอนไซม์แซนทีนออกซิเดส พบว่าเสี้ยวแดงสามารถยับยั้งการทํางานของเอนไซม์แซนทีนออกซิเดส เช่นเดียวกับอัลโลพูรินอล (allopurinol) ซึ่งเป็นยารักษาโรคเก๊าต์แผนปัจจุบันได้ ในระดับปานกลาง ..Continue