กระทืบยอบ มอบยาปกป้องไต

กระทืบยอบ มอบยาปกป้องไต……….โดย ‘พี่ต้อม’

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Biophytum sensitivum (L.) DC.
ชื่อวงศ์ : OXALIDACEAE
ชื่ออื่น : กระทืบยอด ไมยราบ คันร่ม เช้ายอบ จิยอบต้นตาล หัวใจไมยราบ กือแมปอฮน (Kemi pohon) เปราะกาบ Little tree plant Sensitive plant
ลักษณะทั่วไป : กระทืบยอบเป็นไม้ล้มลุก ลำต้นตรง ไม่แตกกิ่งก้านมีขนละเอียด ใบมีลักษณะเป็นใบประกอบ รูปไข่หรือขอบขนาน 8-12 คู่ เรียงสลับรอบต้นและเวียนเป็นกระจุกที่ปลายยอด ออกดอกเป็นช่อ ที่ปลายยอด กลีบดอกมีสีเขียวอ่อนบริเวณโคนและ กลีบบนสีเหลืองมีขีดสีแดงตามยาว
การขยายพันธุ์ : เพาะเมล็ด

สมุนไพรทรงคุณค่า ของหมอยานานาชาติ
..กระทืบยอบเป็นพืชที่พบในพื้นที่ชื้นๆ ทั้งที่ราบและเชิงเขาในทุกภาค เวลาไปเดินป่าจะเห็นขึ้นเป็นกลุ่มๆ ออกดอกสวยงาม สมุนไพรต้นนี้พบทั้งในทวีปเอเชียตอนใต้และแอฟริกา ในภูมิปัญญาท้องถิ่นของแทบทุกประเทศที่มีพืชชนิดนี้จะมีการใช้ในสรรพคุณคล้ายๆ กัน เช่น ถอนพิษ แก้เบาหวาน แก้ไข้ แก้นิ่ว ขับปัสสาวะ โดยใช้ประโยชน์ได้จากทุกส่วนของต้น
..นอกจากนี้ ด้วยรสขมของพืชชนิดนี้ จึงมีการใช้เป็นยาบรรเทาอาการไอและยาบำรุงร่างกายตามที่บันทึกไว้ในตำราอายุรเวท ในเนปาลก็มีภูมิปัญญาในการใช้กระทืบยอบบันทึกไว้ โดยนำใบกระทืบยอบมาทำยาขับปัสสาวะและบรรเทาอาการผิดปกติอันเนื่องมาจากโรคเบาหวาน ชาวเนปาลเรียกยาที่เตรียมขึ้นนี้ว่า Nagbeli
..จากการศึกษาฤทธิ์ของกระทืบยอบพบว่า พืชชนิดนี้มีฤทธิ์ที่หลากหลาย เช่น ฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรีย ฤทธิ์ต้านการอักเสบ ฤทธิ์ยับยั้งการเกิดอนุมูลอิสระ ฤทธิ์ต้านการเกิดมะเร็ง ฤทธิ์บำรุงระบบไหลเวียนโลหิต ฤทธิ์ป้องกันการเกิดนิ่ว ฯลฯ ฤทธิ์ทั้งหลายที่กล่าวมานี้อาจเป็นผลมาจากการมีสารสำคัญในกลุ่ม Biflavones ได้แก่ Amentoflavone Cupressulflavone และสารในกลุ่ม Flavonoids ได้แก่ Luteolin 7- methyl ether และ Isoorientin

กระทืบยอบ ยากษัยไตพิการของหมอพื้นบ้าน
..กระทืบยอบมีชื่อเรียกต่างๆ กันไปแต่ละท้องถิ่น เช่น กระทืบยอด จิยอบต้นตาล ทืบยอบ หัวใจไมยราบ คันร่ม บางทีก็เรียกไมยราบเหมือนไมยราบที่มีหนาม แต่ที่จริงแล้วเป็นคนละต้นกัน ชื่อที่ดุดันราวกับพฤติกรรมนักเลงขาโจ๋คงมาจากลักษณะของกระทืบยอบที่เมื่อมีอะไรไปทำให้ลำต้นสั่นสะเทือน ใบจะหุบลงเหมือนไมยราบ
..ตาส่วน สีมะพริก หมอยาบ้านนนทรี อำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี บอกว่า บอกว่าสรรพคุณของกระทืบยอบเหมือนกับไมยราบ คือ ใช้รักษาทางไต แก้กษัยไตพิการ บำรุงไต แก้เยี่ยวร้อน แก้ปวดเมื่อย ส่วนรากของต้นนี้ใช้เป็นยาไตได้ดีที่สุด แต่จะใช้ทั้งต้นก็ได้ ส่วนใบและลำต้นมีสรรพคุณเด่นทางแก้ไข้ แก้ร้อนใน แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย หมอยาในสามจังหวัดภาคใต้ใช้สมุนไพรต้นนี้เป็นยาขับปัสสาวะ และเรียกกระทืบยอบว่า กือแมปอฮน (Kemi pohon)
..บ้านหมอยาชุมชนบางเดชะ ปราจีนบุรี เป็นกลุ่มคนเขมรที่อพยพติดตามเจ้าพระยาอภัยภูเบศรกลับมาจากพระตะบองเมื่อร้อยกว่าปีที่แล้ว ก็มีต้นยาต้นนี้ขึ้นเต็มไปหมด ลูกหลานรุ่นหลังๆ รู้ว่าเป็นต้นยา แต่ไม่รู้ว่ามีประโยชน์อย่างไร ในตำรายากัมพูชาเรียกกระทืบยอบว่า เปราะกาบ ใช้ลดความร้อน ลำไส้อักเสบ ไข้ลำไส้ (กรุนปะเวียน) ไอเป็นเลือด ปัสสาวะเป็นเลือด ปัสสาวะขัด เบาหวาน สะอึก เจ็บคอ อาหารเป็นพิษ ปัสสาวะขุ่นข้น นิ่ว ตำปิดแผล ฝี หรือแก้แมงป่องต่อย
..สรรพคุณดังกล่าวสอดคล้องกับตำรายาไทยที่ใช้กระทืบยอบทั้งต้นต้มน้ำดื่มแก้ไข้ ขับปัสสาวะ รักษาอาการปัสสาวะเป็นเลือดและปวด ต้นหรือใบเข้ายาเด็ก รักษาอาการอักเสบติดเชื้อในคอ ลิ้นแข็ง คอเป็นเม็ดผื่น แก้สะอึก ถอนพิษยาเบื่อเมา ตำพอกฝีเพื่อถอนพิษ ราก รักษาหนองใน แก้นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ ยาพื้นบ้านใช้ทั้งต้นแก้เบาหวาน แก้ไข้ ขับปัสสาวะ ใบใช้เป็นยาภายนอก โขลกพอกฝี รักษาแผลเรื้อรัง แก้พิษแมงป่อง

กระทืบยอบ คำตอบแก้นิ่วในไต
..การใช้กระทืบยอบเป็นยาแก้โรคกษัยไตพิการของหมอยาพื้นบ้านนี้มีข้อมูลจากงานวิจัยสมัยใหม่สนับสนุน โดยมีการศึกษาในหนูทดลองพบว่า กระทืบยอบมีฤทธิ์ปกป้องไตจากยาเจนต้าไมซิน (Gentamicin) ซึ่งมีพิษทำลายไต เมื่อนำชิ้นส่วนเนื้อเยื่อไตของหนูมาพิสูจน์พบว่า เนื้อเยื่อของกลุ่มที่ได้รับสารสกัดน้ำและเมทานอลของกระทืบยอบมีลักษณะที่ใกล้เคียงกับเนื้อเยื่อปกติ ในขณะที่กลุ่มควบคุมที่ได้รับเฉพาะยาเจนต้าไมซิน แสดงลักษณะสัณฐานที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม
..นอกจากนี้ยังมีการศึกษาถึงฤทธิ์ป้องกันการเกิดนิ่วของกระทืบยอบในหนูทดลองที่ได้รับการกระตุ้นให้เกิดนิ่ว พบว่าหนูที่ได้รับสารสกัดกระทืบยอบมีอัตราการเกิดนิ่วในไตน้อยกว่ากลุ่มควบคุมที่ไม่ได้รับสารสกัด กลุ่มควบคุมยังมีปริมาณปัสสาวะที่น้อยกว่ากลุ่มที่ได้รับสารสกัด และมีค่า Serum creatinine, กรดยูริก และค่า BUN (Blood Urea Nitrogen) สูงขึ้น ส่วนกลุ่มหนูทดลองที่ได้รับสารสกัดกระทืบยอบไม่มีการเปลี่ยนแปลง ซึ่งสันนิษฐานว่า สารสำคัญในสารสกัดกระทืบยอบอาจมีฤทธิ์ในการเพิ่มอัตราการกรองของไต (Glomerular Filtration Rate – GFR) และประสิทธิภาพในการขับโปรตีน ซึ่งส่งผลให้มีฤทธิ์ขับปัสสาวะด้วย ส่วนฤทธิ์ป้องกันการเกิดนิ่วในไตของกระทืบยอบอาจเกิดจากกลไกการออกฤทธิ์ของสารสำคัญอื่นๆ ได้แก่ ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และฤทธิ์ยับยั้งการอักเสบ
..การศึกษาในหนูทดลองอีกชิ้นหนึ่ง ก็พบฤทธิ์ในการป้องกันนิ่วในไตของกระทืบยอบเช่นกัน โดย พบว่า สารสกัดของกระทืบยอบมีฤทธิ์ในการลดและป้องกันการเกิดนิ่วในไต โดยที่ฤทธิ์ในการป้องกันการเกิดนิ่วมีประสิทธิภาพสูงกว่าฤทธิ์ในการรักษาหรือลดขนาดนิ่ว ทำให้คณะผู้วิจัยสรุปว่า สารสกัดกระทืบยอบมีฤทธิ์ป้องกันการเกิดนิ่วในไตจากฤทธิ์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ ฤทธิ์ปกป้องไต ฤทธิ์ขับปัสสาวะ และฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ โดยสารสำคัญ Amentoflavone อาจเป็นหนึ่งในกลไกในการแสดงฤทธิ์ที่กล่าวมาแล้ว
..กระทืบยอบเป็นสมุนไพรที่หมอยาพื้นบ้านไทยรู้ใช้ มีไว้ติดบ้าน คนที่เป็นนิ่วบ่อยๆ น่าจะมีไว้เป็นสมุนไพรใกล้ตัว ปลูกก็ง่ายขอเพียงมีความชื้นจะกลายเป็นวัชพืชทีเดียว แต่เวลาออกดอกก็สวยงามมาก


ตำรับยา
    ..ยาแก้ไข้ ช่วยขับปัสสาวะ รักษาอาการปัสสาวะเป็นเลือด : นำทั้งต้นที่ได้ตากจนแห้งแล้ว ประมาณ 1 กำมือต่อน้ำ 1 ลิตร มาต้มให้เดือดประมาณ 20 นาที นำมากรอง แล้วนำมาดื่มอุ่นๆ ครั้งละ ½ แก้วชา วันละ 3 เวลา เช้า เที่ยง และเย็น หลังอาหาร หรือเมื่อมีอาการ
   ..ยารักษาแผลสด ลดอาการปวดบวมและอักเสบของแผล รักษาแผลเรื้อรัง พอกฝี : นำใบหรือทั้งต้นมาตำให้ละเอียด แล้วนำมาพอกแผลบริเวณที่มีอาการบ่อยๆ จนกว่าอาการจะดีขึ้น หรือ นำทั้งต้นมาตำผสมกับยอดตาขมิ้นและข้าวสารที่ได้แช่น้ำจนพองตัวแล้วให้ละเอียด แล้วนำมาพอกแผลบริเวณที่มีอาการบ่อยๆ จนกว่าอาการจะหายเป็นปกติ
   ..ยาแก้กษัยเหน็บชา : ข้าวเย็นเหนือ แพงพวยนา ข้าวเย็นใต้ รากแฟบ (หมากหัวลิง) กระทืบยอบ รากมะผ่อ อย่างละ 6 บาท เอาตัวยาทั้งหมดใส่หม้อต้มเติมน้ำ 3 ส่วน เคี่ยวให้เหลือ 1 ส่วน รับประทานครั้งละ 1-2 ถ้วยชา วันละ 2 ครั้ง เช้า เย็น ก่อนอาหาร แก้อาการปวดเอวปวดหลัง เป็นเหน็บชาตามมือ เท้า และชาไปทั่วร่างกายหายแน่ๆ

ปิดการแสดงความเห็น