บันทึกของแผ่นดิน ๘ (ชุมเห็ดไทย)

ชุมเห็ดไทย หลับสบาย ถ่ายดี ไม่มีอ้วน …………..โดยพี่ต้อม


ชื่อวิทยาศาสตร์  Senna tora L.
ชื่อวงศ์ LEGUMNOSAE-CAESLPINIOIDEAE
ชื่ออื่นๆ หลับมืน ลับมืน พรมดาน
ลักษณะทั่วไป ไม้ล้มลุกใบประกอบแบบขนนก ปลายคู่ มี ๖ ใบย่อย ดอกช่อ สีเหลือง ผลเป็นฝักกลมยาวโค้ง
การขยายพันธุ์ เพาะเมล็ด
ชุมเห็ดไทย หลับสบาย ถ่ายดี ชีวียืนนาน
…ได้รู้จักชุมเห็ดไทยครั้งแรกเมื่อ ๓๐ ปีที่แล้ว ตอนเดินป่ากับ ตาส่วน สีมะพริก กับ พ่อเม่า (บุญมี ได้ฤกษ์) ใหม่ๆ ชาวบ้านเรียกว่า ผักหลับมืน แม่ๆ แถวหมู่บ้านกินเป็นผัก ยอดอ่อน ดอกลวกกิน ยอดอ่อนเผากิน หรือแกงกินเหมือนขี้เหล็ก เพราะใบจะขมเวลาแกงต้องต้มเอาน้ำทิ้งก่อน จะแกงใส่ไก่ ใส่ปลา ใส่กะทิหรือไม่ใส่แล้วแต่ชอบ บางคนกินขมได้จะนึ่งกินเลยก็ได้
…พี่น้องมุสลิมสามจังหวัดภาคใต้นำยอดชุมเห็ดไทยมาต้มกินเป็นผักจิ้มน้ำบูดู ในภาคใต้หลายพื้นที่นอกจากกินเป็นผักเหนาะแล้วยังเด็ดใส่แกงส้ม แกงเหลืองปักษ์ใต้ เห็นว่าอร่อยเหมือนกัน พี่น้องไทใหญ่ก็กินเหมือนๆ กัน แล้วยังเอาไปทำเป็นซุบข้าวคั่วซึ่งเป็นอาหารเฉพาะของคนไทใหญ่ ฝักอ่อนสามารถนำมาต้มกินเหมือนถั่ว ฝักแก่มีเมล็ดเหมือนเมล็ดกระถิน ใช้เผาไฟกินเนื้อรสชาติเหมือนถั่วคั่ว แต่ปัจจุบันนี้ทั้งผักหลับมืนที่เคยขึ้นอยู่ดาษดื่น และคนที่กินเป็น ต่างก็หายไปด้วยกันทั้งคู่
…พ่อหมอแม่หมอต่างก็พูดเป็นเสียงเดียวกันว่า กินผักหลับมืนแล้วอายุยืน หลับง่าย ถ่ายคล่อง เยี่ยวดี แก้ปวดเมื่อย แก้น้ำเหลืองเสีย เคยได้ยินข่าวว่าสามีภรรยาคู่หนึ่งเป็นคนแถวกบินทร์บุรี อายุ ๑๐๐ กว่าปี ยังแข็งแรงเดินเหินได้ หูตาก็ยังใช้การได้ดี ท่านทั้งสองให้สัมภาษณ์ทีวีว่า ต้มหลับมืนทั้งห้ากินมาตั้งแต่ ๓๐-๔๐ ปีที่แล้ว คือช่วงที่เข้าสู่วัยชรานั่นเอง ซึ่งปัญหาของผู้สูงวัยโดยทั่วไปคือ นอนไม่หลับ ท้องผูก ปวดๆ เมื่อยๆ ใบของผักหลับมืนหรือชุมเห็ดเทศมีฤทธิ์เป็นยาถ่าย ลดปวดและต้านการอักเสบในหนูทดลอง ทั้งยังมีความปลอดภัยสูง ส่วนอื่นๆ ของชุมเห็ดไทยก็มีสารที่มีฤทธิ์เป็นยาถ่ายและยาระบาย เช่น anthraquinone glycoside, aloe-emodin และ 1,8-dihydroxy-3(hydroxymethyl)-anthaquinone จึงไม่ต้องสงสัยเลยว่าทำไมท่านผู้เฒ่าทั้งสองจะมีอายุยืนทะลุร้อย

หลับมืน ตื่นหรือหลับ เลือกสรรพคุณได้
…ชุมเห็ดไทยเป็นพืชที่นอนกลางคืนตื่นกลางวัน เวลากลางวันใบจะกางออก และหุบเข้ากันในเวลากลางคืน เหมือนกับจะบอกเป็นนัยให้รู้ว่ามีสรรพคุณทางยาที่น่าอัศจรรย์คือ ทำให้หลับก็ได้ หรือตื่นก็ได้ เวลาไปเก็บมาทำยา หากต้องนำมาใช้ช่วยให้หลับก็ต้องไปเก็บตอนกลางคืน หากจะนำมาใช้ให้ตื่นก็ต้องไปเอาตอนกลางวัน
…การที่ชุมเห็ดไทยมีอีกชื่อหนึ่งว่า หลับมืน ซึ่งเป็นชื่อที่หมอยาพื้นบ้านทั้งล้านนา และชุมชนไทยลาวเรียกเหมือนกัน ก็เนื่องจากสรรพคุณทางยาของสมุนไพรชนิดนี้ใช้รักษาคนที่เป็นไข้จม หรือเหียดจม คนไข้จะมีอาการเหนื่อย ครั่นเนื้อครั่นตัว จับสั่น เจ็บศีรษะ นอนไม่อยากลืมหูลืมตา จะให้หลับก็ไม่หลับ หากมีอาการอย่างนี้ หมอยาโบราณจะใช้รากหลับมืน รากซมซื่น (เขยตาย) รากหญ้าตาโก้ง (ผักเบี้ย) มาฝนกับน้ำเป็นยาชุม (ยาหลัก) ให้กิน คนไข้ก็จะลืมหูลืมตาได้ คำว่า ลืมตา ในภาษาอีสานก็คือ มืนตา จึงเป็นที่มาของชื่อนี้
…นอกจากใช้แก้ไข้แล้ว หมอยาพื้นบ้านยังหลับมืนเป็นยาอบแก้วิงเวียน หน้ามืดตาลาย หรือที่เรียกว่า สาริบาทวิงเวียน ไปไหนมาไหนไม่ได้ ลายหูลายตา ปวดเมื่อย ต้องใช้ผักหลับมืนทั้งห้า ทำยาอบร่วมกับสมุนไพรอื่นๆ และทำเป็นยาต้มกินด้วยเพื่อบำรุงร่างกาย บำรุงเลือดลม แก้เลือดน้อย เลือดจาง เลือดลมไม่ดี ไล่เลือดไล่ลม โดยจะใช้หลับมืนทั้งห้า อย่างเดียว หรือผสมกับสมุนไพรตัวอื่นก็ได้ต้มกิน
…ชุมเห็ดไทยยังใช้แก้อาการสะลึมสะลือหลังตื่นนอนด้วย บางคนตื่นนอนแล้วแต่เหมือนไม่ตื่น อยากจะนอนตลอดเลา ก็ให้เอารากชุมเห็ดไทย รากตาโก้ง (ผักเบี้ย) มาแช่น้ำล้างหน้าจะทำให้ตาสว่าง นอกจากนี้ก็ใช้แก้ปวดหัว วิงเวียน แก้เมาเห็ด เด็กคนไหนตอนกลางคืนไม่ค่อยจะนอน ชอบงอแง ในอดีตผู้เป็นแม่จะไปตัดเอาชุมเห็ดไทยส่วนไหนก็ได้ หรือเอาทั้งห้า มาต้มอาบ จะทำให้เด็กไม่งอแง และหลับง่ายขึ้น ในอินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ ก็มีการใช้คล้ายๆ กันคือ รักษาอาการไม่สงบในเด็ก ด้วยการตำใบชุมเห็ดไทยทาลงบนศีรษะเด็ก


เมล็ดชุมเห็ดไทย หอมกลิ่นชา นิทรารมย์
…ในการใช้ชุมเห็ดไทยเป็นยาช่วยให้นอนหลับ หมอพื้นบ้านบอกว่า ชุมเห็ดไทยจะทำให้ง่วงหลับทันทีเมื่อพระอาทิตย์ตกดิน โดยใช้ทั้งส่วนของ ราก ใบ และเมล็ด แต่นิยมใช้เมล็ดมากที่สุด แต่ต้องนำไปคั่วก่อน เพราะเมล็ดที่ไม่คั่วของชุมเห็ดไทยเป็นพิษ ห้ามนำเอามากินเด็ดขาด ซึ่งก็ปรากฏว่าเป็นจริง เพราะมีการนำสารสกัดทั้งน้ำและแอลกอฮอร์ของเมล็ดชุมเห็ดไทยมาทดสอบก็พบว่า มีพิษทีเดียว
…สมัยก่อนจะนิยมคั่วเมล็ดของชุมเห็ดไทยให้เกรียมมีกลิ่นหอมบดเป็นผงชงน้ำร้อนกินแทนชา ทำให้นอนหลับสบาย และช่วยขับปัสสาวะ การศึกษาวิจัยพบว่า สารสกัดน้ำจากเมล็ดช่วยให้นอนหลับ ดังนั้นการดื่มชงชาเมล็ดชุมเห็ดไทยคั่วจึงน่าจะเป็นประโยชน์ไม่น้อยสำหรับผู้สูงอายุ ซึ่งมักจะมีปัญหานอนหลับยาก และปัสสาวะไม่คล่อง รวมไปถึงคนหนุ่มสาวจำนวนไม่น้อยที่ประสบปัญหาเรื่องการนอนด้วยเช่นกัน

ชุมเห็ดไทย กล่อมตับ บำรุงสายตา
…ทั้งตำรายาไทยและตำรายาจีนระบุสรรพคุณของชุมเห็ดไทยทั้งใบ และเมล็ดคั่วว่า มีรสขม เย็น ชุ่ม ใช้กล่อมตับทำให้ตาสว่าง คนโบราณเชื่อว่า ตับสัมพันธ์โดยตรงกับตา ตับไม่ดี ตาก็ไม่ดี ของที่มีรสขม มีสี จะบำรุงทั้งตาและตับ การที่ชุมเห็ดไทยกล่อมตับจึงทำให้ตาสว่าง แก้ตามัว ตาฝ้าฟาง บำรุงสายตาป้องกันโรคที่เกี่ยวกับตาอื่นๆ เช่น เยื่อตาอักเสบ ตาแดง เป็นต้น ในมาเลเซีย จีน ใช้เมล็ดชุมเห็ดไทยในการบำรุงสายตาและรักษาโรคทางตาเช่นเดียวกันกับหมอยาไทย ชุมเห็ดไทยจึงเหมาะสำหรับผู้สูงอายุอย่างยิ่ง เพราะความเสื่อมของสายตาเป็นปัญหาที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งของคนในวัยนี้ สรรพคุณในการกล่อมตับยังหมายถึง การช่วยทำให้มีเรี่ยวแรง มีพลังชีวิต และมีกำลังอีกด้วย

สมุนไพรลดไขมัน ความหวังใหม่รักษาโรคอ้วน
…หมอยาพื้นบ้านยังบอกว่า กินผักหลับมืนแล้วจะทำให้ไม่อ้วน ร่างกายคล่องแคล่วว่องไว ตอนแรกก็เข้าใจว่า คงเนื่องมาจากสรรพคุณในการระบายของชุมเห็ดไทย แต่ปัจจุบันมีการศึกษาพบว่าเมล็ดของชุมเห็ดไทยมีฤทธิ์ต้านการสะสมของไขมันจริงๆ การศึกษาที่ทำกับเซลล์ไขมันที่เลี้ยงในหลอดทดลองพบว่า ค่าไตรกลีเซอไรด์ของเซลล์ที่เลี้ยงด้วยอาหารเลี้ยงเซลล์ที่มีสารสกัดเอทานอลจากเมล็ดชุมเห็ดไทยประกอบอยู่ลดลง เมื่อเทียบกับเซลล์ที่เลี้ยงด้วยอาหารเลี้ยงเซลล์ธรรมดา
…นอกจากนี้เมื่อป้อนสารสกัดเอทานอลจากเมล็ดชุมเห็ดไทยให้แก่หนูทดลอง น้ำหนักของหนูทดลองก็พบว่า น้ำหนักของหนูลดลงอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อเทียบกับหนูกลุ่มที่ไม่ได้รับสารสกัด โดยค่าไขมันในเลือดคือไตรกลีเซอร์ไรด์ และ โคเลสเตอรอล LDL (low density lipoprotein) หรือไขมันร้ายลดลง ในขณะเดียวกันก็มีค่าไขมันดี หรือ โคเลสเตอรอล HDL (high density lipoprotein) เพิ่มขึ้น เมื่อเทียบกับหนูกลุ่มที่กินอาหารที่มีไขมันสูง และยังมีผลเพิ่มการเกิดปฏิกิริยาของเอนไซม์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับกระบวนการยับยั้งการสร้างไขมัน เพิ่มการแสดงออกของโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับการสลายไขมัน และลดการแสดงออกของของโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์ไขมัน
…ดังนั้นจึงมีแนวโน้มว่า ชุมเห็ดไทยจะสามารถพัฒนาเป็นยาลดน้ำหนักและลดไขมันในเลือดได้ อย่างไรก็ตามคงต้องคำนึงถึงความเป็นพิษของเมล็ดชุมเห็ดไทยด้วย จึงควรใช้อย่างระมัดระวังและในปริมาณที่แนะนำเท่านั้น


ตำรับยา
ยาทำให้ตื่น : ให้เอารากหลับมืน รากตาก้อง แช่น้ำล้างหน้า
ยาทำให้หลับ : เอารากแช่น้ำกินทำให้หลับ เมื่อพระอาทิตย์ตกดินจะง่วงหลับทันที หรือผสมกับรากหญ้าดงฮ้าง (สาบเสือ) รากหญ้าขัดมอญตัวผู้ ต้มอาบ ต้มกิน
ยาทำให้หลับ : ใช้ส่วนใบหรือทุกส่วน ๑ กำมือ ต้มกับน้ำ ๑ ลิตร เมล็ดคั่ว ๑ หยิบมือ (๑ ช้อนชา) ต้มกับน้ำ ๑ ถ้วยแก้ว กระวาน ๒ ผล (เพื่อกลบรสเหม็นเขียว) และเกลือเล็กน้อย
ยาระบาย : เมล็ดแห้งคั่ว ๑๐-๑๕ กรัม (๒-๒.๕ ช้อนคาว) ต่อวัน ต้มเอาน้ำดื่ม
ยาขับปัสสาวะ : เมล็ดแห้งคั่ว วันละ ๑-๓ ช้อนคาว ต้มกับน้ำ ๒ ลิตร ให้เหลือ ๖๐๐ มิลลิลิตร
ยาแก้เมาเห็ด : ใช้ใบ ๑ กำมือ ต้มน้ำพอประมาณดื่ม
ยาแก้ปวดหัวแก้วิงเวียน : รากชุมเห็ดไทย รากขัดมอญตัวผู้ รากโคยงู แช่น้ำกิน
ยาเด็กนอนไม่หลับ : ชุมเห็ดไทยทั้งห้าต้มอาบก็ได้
ยาแก้ท้องผูก ขับปัสสาวะ : เมล็ดชุมเห็ดไทยแห้ง เอามาคั่วให้หอม แล้วนำมาต้หรือชงกับน้ำร้อนดื่มหลังอาหาร
ยานอนหลับดี : เมล็ดคั่วทำเป็นชาชงดื่ม โดยใส่เมล็ดที่คั่วแล้ว ๑ หยิบมือ ใส่ลงในกาน้ำชาใส่น้ำร้อนประมาณครึ่งลิตร ดื่มวันละ ๓ ครั้ง หลังอาหาร หากจะดื่มมื้อเดียวก็ปรุงโดยใช้เมล็ดชุมเห็ดไทยคั่ว ๑ ช้อนชา ชงน้ำร้อน ๑ แก้ว กินก่อนนอน
ยาบำรุงเลือด แก้เลือดน้อย เลือดจาง เลือดลมไม่ดี ไล่เลือดไล่ลม : ใช้เป็นยาต้มเข้ากับไม้ด้ามขวานหัก (ชื่อว่าด้ามขวานหักเพราะต้มกินแล้วแข็งแรงจนกำด้ามขวานหักได้) ๓ กีบ เจตมูลเพลิงสัก ๑ ข้อมือ หญ้าลับมืนทั้งห้า ๑ กำมือ ม้ากระทืบโรง ๓ กีบ กำลังเสือโคร่ง ๓ กีบ ฝาง ๓ กีบ ต้มกินประจำทุกวัน หรือกินแทนน้ำได้ยิ่งดี
ยารักษากลากเกลื้อน : ใช้ใบสด ๑๐-๒๐ ใบ ตำผสมเหล้าโรงวันละ ๒-๓ ครั้ง

ข้อควรระวัง
• เมล็ดที่จะเอามาทำยาต้องคั่วให้เกรียมก่อนเท่านั้น
• การใช้เมล็ดในขนาดสูงเกินไป อาจทำให้ไตอักเสบ
• ระมัดระวังการใช้ในเด็ก สตรีตั้งครรภ์ และผู้ป่วยโรคลำไส้อักเสบ (inflammatory bowel diseases)
• การเก็บเมล็ดชุมเห็ดไทยจะเก็บฝักที่แก่จัดในฤดูร้อน โดยตัดทั้งต้น หรือตัดเฉพาะฝักก็ได้ นำมาตากแดดให้แห้ง ฟาดฝักให้เมล็ดหลุดร่วงออก ร่อนเอาสิ่งเจือปนทิ้ง นำเมล็ดไปตากแห้งอีกครั้ง เมล็ดที่ดีควรเป็นเมล็ดอวบแน่นสีเหลืองออกน้ำตาล

ปิดการแสดงความเห็น