บันทึกของแผ่นดิน ๘ (โกฐจุฬาลัมพา)

โกฐจุฬาลัมพา ยาไทยเชื้อสายจีน…………..โดยพี่ต้อม


ชื่อวิทยาศาสตร์  Artemisia annua L.
ชื่อวงศ์  ATERACEAE
ชื่ออื่นๆ  โกฐจุฬาลัมพาจีน ชิงฮาว แชเฮา เซียงเก่า ชิงเฉา ไอเฉ่า เหี่ย เน่ หญ้าตีตุ๊ด Sweet wormwood Sweet annie Sweet sagewort
ลักษณะทั่วไป ไม้ลมลุก ขอบใบหยักเว้าลึกลึกเป็นหลายแฉก ดอกออกเป็นช่อที่ปลายยอด ดอกมีสีขาวขนาดเล็ก
การขยายพันธุ์ ปักชำต้นหรือเพาะเมล็ด


สมุนไพรปราบโรคและของบูชาชาวจีน
….โกฐจุฬาลัมพา มีถิ่นกำเนิดในประเทศจีน แต่ในปัจจุบันนอกจากในเอเชียแล้ว มีการปลูกในทวีปอื่นๆ ด้วย ได้แก่ ยุโรป อเมริกา และแอฟริกา เป็นพืชที่ชอบอากาศอบอุ่น โกฐจุฬาลัมพาเป็นสมุนไพรที่ต้องนำเข้ามาจากต่างประเทศ ราชบัณฑิตยสถานให้ความเห็นว่า โกศ เป็นคำมาจากภาษาเปอร์เซีย มีความหมายว่า ปราบ กำจัด หรือ ทำให้หายไป ในประเทศไทยมีขึ้นกระจายกันทั่วไปในภาคเหนือ ซึ่งเป็นไปได้ว่ามีการนำมาปลูก หรือมาพร้อมกับการเคลื่อนย้ายของประชากรซึ่งนำต้นยาที่ตนเองใช้เป็นประจำติดมาด้วย
….คนจีนมักจะปลูกสมุนไพรชนิดนี้ไว้หน้าบ้านเป็นสิริมงคล เป็นพืชมงคลที่สำคัญที่สุดสำหรับพี่น้องชาวจีน เทียบได้กับส้มป่อยซึ่งเป็นพืชมงคลของพี่น้องล้านนา ดังจะเห็นได้ว่าพี่น้องชาวจีนแถวอำเภอไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งอพยพมาสมัยก๊กมินตั๋ง มาตั้งบ้านเรือนอยู่ในบริเวณนั้น จะมีโกฐจุฬาลัมพาปลูกอยู่แทบทุกบ้าน เพราะเป็นต้นไม้ที่จะขาดไม่ได้ในพิธีกรรมต่างๆ โดยใช้ทั้ง ต้น กิ่ง ก้าน ราก ใบ วันพระใช้บูชาพระด้วยการเผาไฟโดยเอาต้นแห้งวางด้านล่าง เอาใบสดใส่ด้านบน แล้วจุดไฟเผา อธิษฐานส่งผลบุญให้กับสิ่งมีชีวิตทั้งหลายที่ล้มตายเพราะเราไม่ว่าจะด้วยความตั้งใจหรือไม่ตั้งใจ ทั้งทางตรงและทางอ้อม ใช้จุดบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ หรือจุดเพื่ออุทิศส่วนบุญไปให้ผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว
….ต้นสดใบสดใช้บูชาเหมือนดอกไม้ทั่วไป ใช้ใส่ขันน้ำเพื่อบูชาครู ใช้ผสมน้ำอุ่นเพื่อใช้เป็นน้ำอาบศพสำหรับคนที่เสียชีวิต คนจีนในกรุงเทพฯ สมัยก่อนก็จะปลูกสมุนไพรต้นนี้ไว้เช่นกัน คนจีนแต้จิ๋วเรียกว่า ไอเฉ่า หรือ เหี่ย คนจีนแคะเรียก เน้ ใช้กันสิ่งไม่เป็นมงคลและใช้ในพิธีกรรมต่างๆ โดยจะนำมาปักกระถางธูปในเทศกาลไหว้บ๊ะจ่าง และมีการบดเป็นแป้งเหนียวๆ แปะไว้ที่ประตูเพื่อกันสิ่งไม่เป็นมงคล ความเชื่อในความเป็นมงคลของโกฐจุฬาลัมพายังมีในหมู่ชาวมูเซอ โดยในวันพระของชาวมูเซอ จะนำไปแช่น้ำแล้วเอาไป ดำหัว ล้างเท้า ล้างมือ ผู้ใหญ่ หรือจะใช้กินเป็นผักสดหรือต้มกินก็ได้
….นอกจากจะเป็นพืชมงคลแล้วโกฐจุฬาลัมพายังเป็นยาสามัญประจำบ้าน ใช้รักษาอาการต่างๆ เช่น เจ็บท้อง ท้องอืด ท้องเฟ้อ เลือดกำเดาไหล ใช้ไล่ยุงไล่แมลง เข้ายาอบยาประคบแก้ปวดเมื่อย เป็นต้น

โกศจุฬาลัมพา ยาผู้สูงวัย ให้เลือดลมปกติ
….โกฐจุฬาลัมพาเป็นสมุนไพรที่มีรสสุขุม หอม ร้อน มีสรรพคุณแก้ทางกองลม เช่น แก้ปวด แก้ไอ แก้หอบหืด บำรุงเลือด เพิ่มการไหลเวียนของโลหิต ในตำรับยาไทยมีการนำโกฐจุฬาลัมพามาใช้เป็นเครื่องยาไทย ที่เรียกว่า “พิกัดโกฐ” ซึ่งเป็นเครื่องยาที่มีการใช้มากในตำรับยาหอม ยาสตรี โกฐจุฬาลัมพาจัดอยู่ในโกฐทั้งห้า (เบญจโกฐ) โกฐทั้งเจ็ด (สัตตโกฐ) และโกฐทั้งเก้า (เนาวโกฐ) สรรพคุณโดยรวมของยาที่ใช้ในพิกัดโกฐคือ ใช้แก้ไข้ แก้ไข้ร่วมกับมีเสมหะ แก้หืดไอ แก้หอบ แก้ลมในกองธาตุ ชูกำลัง ขับลม แก้สะอึก บำรุงเลือด
….สรรพคุณในการแก้ทางกองลมและเลือดทำให้โกฐจุฬาลัมพาเป็นสมุนไพรที่เหมาะกับผู้สูงอายุ ในทางแพทย์แผนไทยคนในวัยนี้จะมีวาตะหรือกองลมซึ่งมีลักษณะแห้งและเย็นเป็นเจ้าเรือน ทำให้ปวดเมื่อย ท้องอืด การย่อยอาหารไม่ดี หนาวง่าย ร้อนง่าย จิตใจแปรปรวน โกฐจุฬาลัมพาเป็นสมุนไพรหลักตัวหนึ่งในยาหอมเทพจิตร ยาหอมทิพโอสถ ยาหอมนวโกฐ ยาหอมอินทจักร์ ยาหอมหม้อน้อย ยาหอมเจ้าน้อย ยาหอมวิเชียร ซึ่งยาหอมส่วนใหญ่จะมีสรรพคุณในการแก้ลมวิงเวียน แก้อาการหน้ามืด ตาลาย ใจสั่น คลื่นเหียน อาเจียน แก้ลมจุกแน่นในท้อง
….คนจีนจะใช้โกฐจุฬาลัมพาในทางแก้ปวด มีคำว่า เจินจิว ซึ่ง เจิน หมายถึง การฝังเข็ม ส่วน จิว คือการใช้ไอหรือความร้อนจากโกฐจุฬาลัมพาในการอังจุดที่ฝังเข็ม หรือการรมยา (moxibustion) เป็นวิธีบำบัดอย่างหนึ่งในการแพทย์แผนจีน

สมุนไพรสำหรับวัยชรา ไปจนถึงยาเด็ก
….ข้างหมอยาไทใหญ่ก็เชื่อว่า สมุนไพรชนิดนี้ดีต่อธาตุทั้ง ๔ คือ ดิน น้ำ ลม ไฟ เหมาะสำหรับใช้ปรับธาตุ โดยเฉพาะคนที่มีปัญหาทางจิตใจ ธาตุไม่ปกติ จะทำให้เหงื่อออกดี กระจายลมที่คั่งค้าง ลมจุก (อาการจุก เสียดแน่น) ลมขำ (ลมเดินไม่สะดวก มีอาการร้อนๆ หนาวๆ) จะหายไป โกฐจุฬาลัมพายังเป็นสมุนไพรที่หมอยาไทใหญ่ใช้กับเด็กมากที่สุดชนิดหนึ่ง เหมือนกับที่คนไทยในภาคกลางนิยมใช้ใบกระเพราในเด็ก โดยใช้ในอาการปวดท้อง จุกแน่น ท้องอืดท้องพอง ไอ หอบหืด หายใจลำบาก
….หมอแผนไทยใช้โกศจุฬาลัมพา “แก้ไข้เจรียงแลแก้ผื่นพรึงเป็นเม็ดผื่นขึ้นทั้งตัว เป็นเพื่อเสมหะแลหืดไอ” นอกจากนี้ยังใช้ในโรคและอาการของเด็ก เช่น เด็กนอนร้องไห้ เด็กงอแง แก้ซางในเด็ก ใช้เป็นยาบำรุงรักษาเด็ก และยาแก้ไข้ ยาจันทน์ลีลาซึ่งมีสรรพคุณเด่นในทางแก้ไข้ตัวร้อน ไข้เปลี่ยนฤดู ก็มีส่วนประกอบของโกฐจุฬาลัมพารวมอยู่ด้วย ทางด้านคนจีนนั้นเป็นที่รู้กันทั่วไปว่า ใช้โกศจุฬาลัมพาผสมกับไข่ ทอดให้เด็กกินเพื่อขับพยาธิ


โกศจุฬาลัมพา มีดีที่สตรีควรรู้จัก
….โกฐจุฬาลัมพายังเป็นยาสตรี มีสรรพคุณในการรักษาอาการปวดท้องประจำเดือน ประจำเดือนไม่ปกติ ปวดท้องหลังคลอดบุตร ระดูมามากกว่าปกติ จึงปรากฏในตำรับยาสตรี เช่น ยาแก้ระดูขัด ยาหม้อประสะน้ำนม ยาแต่งน้ำนม ยาต้มแก้โรคประจำเดือนจะหมด ยาต้มแก้มุตกิด ระดูทำพิษ ยาฟอกเลือดสตรี ยาแก้เลือดแห้งกรังภายใน ยาเจริญโลหิต ยาขับโลหิต ยาเพิ่มเลือดซึ่งแรงน้อย ยามหาเสน่ห์ของสตรีสาว เป็นต้น ในสมัยก่อนสตรีหลังคลอดบุตรในภาคกลางนิยมให้สระผมด้วยน้ำตะไคร้ผสมโกฐจุฬาลัมพาติดต่อกันเป็นเดือนๆ เพื่อรักษาเลือดลมให้ปกติ

น่ารู้
• ถ้าใช้ต้นสดทำยานวดท้อง ห้ามใช้น้ำร้อนเพราะฤทธิ์ยาจะหาย ให้ใช้น้ำอุ่นหรือน้ำเย็นก็ได้ ถ้าแค่ปวดท้องเล็กน้อยให้เอาใบมาลูบตรงแถวท้องน้อยก็พอ
• การแพทย์แผนจีนดั้งเดิม ใช้รักษาอาการไข้ ริดสีดวงทวาร บำรุงสมรรถภาพทางเพศ และการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ มาเลเซียใช้ใบสดเคี้ยวกินแก้ไอ
• ในรัฐฉานชาวนาที่เลี้ยงวัวควายใช้ไล่ยุงและแมลงจากสัตว์เลี้ยง
• ใช้โกศจุฬาลัมพาสับผสมกับบอระเพ็ด หว่านลงในนาข้าว หนูนาจะไม่ชอบกลิ่นและไม่มากินข้าวที่เพิ่งออกรวง
• พ่อค้าวัวจะใช้เป็นยาสำหรับสัตว์เลี้ยง เช่น วัว ควาย ที่เจ็บป่วย ไม่ลุกเดิน ซึ่งอาจจะเกิดจากการทำงานหนัก ถูกแดด ถูกลม ถูกฝน ป่วยไข้ เอาต้นโกศจุฬาลัมพาทั้งต้นไปสุมไฟจนอุ่น แล้วนำมาโปะไว้ตรงหลังหรือเอว สักพักก็จะดีขึ้น สามารถลุกเดนและทำงานต่อไปได้
• มีองค์ประกอบทางเคมีที่สำคัญคือ สารชิงเฮาซู (qinghaosu) สารอาเทแอนนิวอิน (arteannuin) และสารอาร์เทมิซินิน (artemisinin) สารนี้แสดงฤทธิ์ต้านมาลาเรียชนิดฟัลชิปารุม (Plasmodium falciparum) และชนิดไวแวกซ์(Plasomdium vivax) โดยเฉพาะสายพันธุ์ที่ดื้อยา ปัจจุบันสารชนิดนี้กับอนุพันธ์กึ่งเคมีสังเคราะห์ของมันถูกนำมาใช้เป็นยาแก้ไข้จับสั่นในหลายประเทศรวมทั้งจีน และมีรายงานว่า มีฤทธิ์ป้องกันการเกิดแผลที่กระเพาะอาหารต้านเชื้อจุลชีพหลายชนิด ต้านมะเร็ง ต้านการอักเสบ ฤทธิ์กดภูมิต้านทาน
• โกฐจุฬาลัมพาชนิดหนึ่ง Artemisia vulgaris ลักษณะคล้ายกับ Artemisia annua พบว่ามีการใช้เป็นยาโดยหมอยาไทใหญ่ แถบ อำเภอไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่ เช่นกัน


ตำรับยา
ยาแก้ปวดท้องแก้ไข้ทั้งปวง : เอารากหญ้าตีตุ๊ดต้มกิน
าแก้ปวดท้อง ท้องร่วง : เอาใบอังไฟบดคั้นเอาน้ำดื่มกิน
ยาแก้ท้องอืด ปวดท้องในเด็ก :
ตำรับที่ ๑ เอาใบสามใบนวดใส่แก้วใส่เกลือนิดหนึ่งใส่น้ำร้อนกิน สักพักจะดีขึ้น หรือเอาใบนวดใส่น้ำให้กิน
ตำรับที่ ๒ เอาใบมาคั่วให้สุกใส่เกลือนิดหนึ่ง นำมาโขลกให้แหลก นำไปประคบหน้าท้อง ทิ้งไว้สักพักเหงื่อก็ออก อาการท้องอืดท้องเฟ้อหาย
ตำรับที่ ๓ ลูกท้องเจ็บท้องบวม เอาใบชุบน้ำลนไฟ คั้นน้ำหยอดใส่ปาก ใช้ในเด็ก ๕ ขวบ ลงมาถึง ๒-๓ เดือน
ยาเด็กร้องกวนเวลากลางค่ำกลางคืน : ต้มต้นโกฐจุฬาลัมพาผสมฝักส้มป่อย ลูตัว ทาฝ่ามือฝ่าเท้า
ยาแก้ท้องอืด แน่น จุกเสียด : โกฐจุฬาลัมพา กระชาย ว่านน้ำ กะเม็ง ตากแห้งบด ผสมเกลือ ชงน้ำกิน
ยาแก้เด็กผอม : ต้มโกฐจุฬาลัมพากิน
ยาทำให้คลอดง่าย : ตำพอกที่ท้องในคนท้องแก่บ่อยๆ เพื่อให้คลอดง่าย
ยาแก้เลือดกำเดาไหล : เอาใบขยี้อุดไว้ในจมูกหรือจะใช้ใส่บาดแผลเพื่อช่วยห้ามเลือดก็ได้
ยาแก้ปวดหัว : ใบเอาหนุนหัว หายปวดได้
ยาแก้อาการวิงเวียนศีรษะ : นำใบโกฐจุฬาลัมพานวดแล้วสูดดม
ยาแก้ไข้ : ทำผงปั้นเป็นลูกกลอนกินแก้ไข้
ยาไล่ยุง ไล่ไรไก่ : เอาโกฐจุฬาลัมพาใส่ไฟไล่ยุง ตากแห้งทำผงจุดหรือทำธูปไล่ยุงผสมใบหมี่เหม็น จะช่วยให้ติดก้านพันธูป
ยาแก้ร้อนใน กระหายน้ำ : ต้นสด ต้มน้ำดื่มบำบัดอาการกระหายน้ำ ตัวร้อน
ยาปวดข้อ ปวดแขน ปวดเท้า : ใบตากแห้งบดผงชง ใช้ ๖-๑๐ กรัม ต่อวัน หรือดองเหล้า (เหล้าทำจากข้าวเหนียว) ใช้บำรุงเลือด เพิ่มเลือด
ยาห้ามเลือด : ใช้ส่วนเหนือดิน ขยี้ใส่แผลสด ห้ามเลือด ทำให้แผลไม่ติดเชื้อ
ยาบำรุงผม ทำให้ผมดกดำ : ขยี้ใบผสมกับน้ำ หรือนำใบมานวด ตำแช่น้ำ ๕ นาที เอามานวนที่ผมหลังสระผม ทิ้งไว้สักครู่แล้วล้างออก
ยารักษาม้า ปวดท้อง ท้องอืด : โกฐจุฬาลัมพา กะเม็งบด เอาน้ำอุ่นไปผสมยา แล้วเติมเกลือคั่วแล้วจับกรอกปากม้า ใช้ใบนวดผสมน้ำอุ่นหรือน้ำเย็นห้ามใช้น้ำร้อน

ตำรับอาหาร
….คนจีนได้คิดหาวิธีกินยาดีอย่างโกฐจุฬาลัมพา โดยนำมาทำเป็นทั้งอาหารคาวและอาหารหวาน เป็นยาบำรุงเลือดลม แก้ปวดเมื่อย เช่น ทอดกับไข่ นำมาทำเป็นแกงจืด เป็นต้น
ขนมโกฐจุฬาลัมพา
ตำรับของตระกูล คุณวิไลรัตน์ โรจนครินทร์
ส่วนประกอบ
๑) ใบโกฐจุฬาลัมพา ๑ ถ้วย
๒) น้ำสะอาด ๑ ถ้วย
๓) แป้งข้าวเหนียว ๒ ถ้วย
๔) น้ำตาลทราย ๑/๒ ถ้วย
วิธีทำ
๑. นำใบโกฐจุฬาลัมพามาปั่นกับน้ำสะอาด กรองเอาแต่น้ำ
๒. เทแป้งข้าวเหนียวและน้ำตาลทรายลงในภาชนะ ค่อยๆ เทน้ำโกฐจุฬาลัมพาลงทีละน้อย แล้วนวดให้เข้ากับแป้งจนเป็นก้อนที่ปั้นได้
๓. ปั้นแป้งเป็นแผ่น ใส่ไส้งาดำคั่วผสมน้ำผึ้งลงไป แล้วปั้นเป็นลูก
๔. ใส่กระทงใบตองแล้วนำไปนึ่งประมาณ ๑๕ นาที จึงยกลง
*ลักษณะขนมจะคล้ายขนมเข่ง หอมกลิ่นโกฐจุฬาลัมพา*

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.