บันทึกของแผ่นดิน ๘ (กะทกรก)

กะทกรก ยานอนหลับของหมอยาอาเซียน…………..โดย ‘พี่ต้อม

ชื่อวิทยาศาสตร์ Passiflora foetida L.
ชื่องศ์ PASSIFLORACEAE
ชื่ออื่นๆ กระโปรงทอง ผักห่อหำ ตำลึงฝรั่ง เครือขนตาช้าง หญ้าถลกบาตร หญ้ารกช้าง เถาเงาะ
ลักษณะทั่วไป ไม้เถาล้มลุก มีมือเกาะออกที่ง่ามใบ ใบเดี่ยว เรียงสลับ ดอกเดี่ยว สีขาวปนม่วง ออกที่ง่ามใบ ผลสด รูปเกือบกลม เมื่อสุกสีเหลืองถึงส้ม
การขยายพันธุ์ เพาะเมล็ด

ผลไม้ของนก ผักกินดี นอนได้ คลายกังวล พ้นไมเกรน
…กะทกรกเป็นวัชพืชที่ขึ้นอยู่ทั่วไป สมัยเด็กๆ เคยแย่งกินผลสุกกับนก ผลสุกนั้นเป็นที่โปรดปรานของนกและไก่ป่า รสชาติออกเปรี้ยว หวาน ชื่นใจ คล้ายๆ กับกะทกรกฝรั่งที่กำลังเป็นที่นิยมในปัจจุบัน ยอดอ่อน ผลอ่อนกะทกรกเป็นผักพื้นบ้านของคนไทยทุกภาค ทุกวันนี้ยังมีขายอยู่ในตลาดสดในหลายพื้นที่ โดยนำมาทำผักต้มหรือนึ่งกินกับน้ำพริก แกงกิน ผัดน้ำมันกิน
ในบรรดาผักพื้นบ้าน ยอดกะทกรกมีเบต้าแคโรทีนสูงเป็นอันดับต้นๆ คือ มีมากถึง ๘,๔๙๘ ไมโครกรัมต่อ ๑๐๐ กรัม แต่ผักชนิดนี้จะไม่นำมากินสด เพราะต้นสดมีสารจำพวกไซยาโนเจเนติก ไกลโคไซด์ (Cyanogenetic glycoside) ซึ่งเป็นสารพิษทางอาหารที่ทำให้ตายได้ แต่พิษจะสลายตัวไปเมื่อถูกความร้อน
…กะทกรกไม่ได้เป็นแค่ผักและอาหาร พ่อประกาศ ใจทัศน์ และพ่อหมอยาเมืองเลย จะใช้กะทกรกเป็นยาช่วยในการนอนหลับ คลายความวิตกกังวล บรรเทาอาการไมเกรน และไม่ให้ฝันร้าย การใช้เป็นยานอนหลับนี้เป็นสรรพคุณที่หมอยาในประเทศต่างๆ ในอาเซียน ยกเว้นบรูไน ใช้เหมือนกัน ในเวียดนามมีผลิตภัณฑ์กะทกรกในรูปชาชง ยาน้ำเชื่อม วางขาย และหมอพื้นบ้านมีการจ่ายใบแห้งของกะทกรก ๑๐-๑๕ กรัม เพื่อให้ผู้ป่วยนำไปต้มกินเป็นยาสงบระงับ คลายความวิตกกังวล ส่วนกะทกรกฝรั่งหรือเสาวรส ซึ่งเป็นพืชในสกุลเดียวกับกะทกรกก็มีสรรพคุณคล้ายกัน ในสหรัฐอเมริกามีผลิตภัณฑ์ชาจากใบและดอกเสาวรสจำหน่ายเป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพื่อช่วยให้นอนหลับเช่นกัน
…นอกจากนี้หมอยาพื้นบ้านไทยยังใช้กะทกรกเป็นยาบำรุงหัวใจ รากใช้ขับนิ่ว ขับปัสสาวะ ลดความดัน และยังเข้ายาประคบ ตำพอกรักษาแผล เป็นต้น

กะทกรก สมุนไพรความหวังใหม่ของผู้สูงอายุ
…การศึกษาทางวิทยาศาสตร์บ่งชี้ว่า กะทกรกเป็นสมุนไพรที่เหมาะจะนำมาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอย่างมาก เนื่องจากมีการศึกษาในหนูพบว่า กะทกรกช่วยลดอาการความจำบกพร่อง และเพิ่มความหนาแน่นของเซลล์ประสาทในสมองส่วนฮิปโปแคมปัส ซึ่งผลต่อระบบประสาทส่วนกลางที่พบค่อนข้างครอบคลุมอาการผิดปกติทางระบบประสาทที่พบมากในผู้สูงอายุเช่น ลดอาการสมองขาดเลือด เพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของระบบประสาท และการตอบสนองต่อสิ่งเร้า ลดความเฉื่อย ต้านการซึมเศร้า เพิ่มประสิทธิภาพทางความคิด เพิ่มความจำ เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีการวิจัยพบสาร phenols และ flavonoids ในปริมาณสูง ซึ่งมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ต้านความชรา ต้านมะเร็ง ป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจ โรคระบบภูมิคุ้มกัน โรคพากินสัน โรคอัลไซเมอร์ เป็นต้น


ตำรับยา
ยาทำให้นอนหลับ : นำยอดอ่อนมานึ่งกินกับน้ำพริก นำใบหรือดอกมาต้มหรือชงน้ำกิน
ยาบรรเทาอาการไมเกรน : ทั้งห้า ๑ กำมือ ต้มกับน้ำ ๑ ลิตรครึ่ง ต้มให้เดือด ๑๕ นาที ดื่มขณะอุ่นๆ ครั้งละ ๑ แก้ว วันละ ๓ เวลา
ยาแก้นิ่ว : รากกะทกรก รากหญ้าคา กาฝากมะขามป้อม ต้มกิน
ยาบำรุงหัวใจ : ดอกตัวผู้ของกะทกรกเป็นดอกแล้วจะร่วงลงพื้น ใช้ดอกนั้น ต้มรวมกับบัวหลวง หัวร้อยรู ช่วยบำรุงหัวใจ
ยารักษาแผลทำให้แผล สิว หายเร็ว : นำทั้งต้น (ราก ลำต้น ใบ) มาตำให้ละเอียด แล้วนำมาพอกแผลบริเวณที่มีอาการ วันละประมาณ ๓-๔ ครั้ง
กันแมลงมากัดหัว : เอาเครือทัดหูไว้

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.