บัวฮาขาว…ไม้เมตตา พาโรคห่าง

บัวฮาขาว ไม้เมตตา พาโรคห่าง…โดย ‘พี่ต้อม’

img_0531
ชื่อวิทยาศาสตร์ Justicia adhatoda L.
ชื่อวงศ์ ACANTHACEAE
ชื่ออื่นๆ เสนียด กระเหนียด เจริมเผือก บัวลาขาว บัวฮาขาว โบราขาว โมรา เสนียดโมรา หูรา
ลักษณะทั่วไป ไม้พุ่ม ใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก ดอกช่อ กลีบดอกบนสีขาว กลีบ ดอกล่างสีขาวประม่วง
การขยายพันธุ์ ใช้เมล็ด ปักชำ


บัวฮาขาว เรื่องราวของไม้มงคล ปัดเสนียด

บัวฮาขาว เป็นไม้มงคลดั้งเดิมของคนตระกูลไต คนอีสาน คนล้านนาจะเรียกเหมือนๆ กันว่า บัวฮาขาว บูฮาขาว คนไทยใหญ่เรียกเจริมเผือก(ขาว) หรือเจริมโหลง(ใหญ่) ถือเป็นไม้มงคลที่นิยมปลูกไว้หน้าบ้านเพื่อปัดเป่าความเป็นอัปมงคล และเชื่อว่าจะทำให้ได้รับความเมตตาจากทั้งคนและเทวดาด้วย
img_0532         บางครั้งพ่อหมอยาไทยใหญ่จะเรียกเจริมโหลงว่า ดอกเมตตา ดอกสีขาวจะเก็บไปบูชาพระเวลาไปวัด หากเดินทางไปแห่งหนตำบลใด ก็จะพกไว้กับตัวเพื่อให้คนเมตตา เป็นดอกไม้ที่พระเณร พ่อหมอใช้พรมน้ำมนต์ให้แก่คนเพื่อปัดเป่าสิ่งไม่ดีออกไป ในการสร้างบ้านตอนตั้งเสาจะเอายอดเจริมเผือกมัดไว้ที่เสา คนไทยใหญ่เวลาสร้างเตาไฟซึ่งทำจากดินเหนียว ก่อนสร้างก็จะเอาใบเจริมโหลงมาวางไว้ก่อนจะก่อดินทับ เป็นการขับไล่ผีที่ชอบมาอยู่ตามเตาไฟ
ความเชื่อเช่นนี้ทำให้บัวฮาขาวหรือเจริมโหลงยังมีเหลืออยู่บ้างตามหน้าบ้านของคนไทยใหญ่ คนเมืองและคนชาติพันธุ์ลาวในชนบทหลายพื้นที่ แต่เป็นที่น่าเสียดายว่า คนไทยภาคกลางเรียกบัวฮาขาวว่า เสนียด ซึ่งคนโบราณเขาหมายความว่าเป็นต้น(ปัด)เสนียด ถ้าปลูกไว้หน้าบ้าน จะปัดความอัปมงคล ความไม่ดีไม่งามให้ออกไป แต่พอความรู้ตรงนี้หายไป ชื่อต้นเสนียดจึงกลายเป็นชื่อในทางไม่เป็นมงคล ทำให้บัวฮาหายไปจากหน้าบ้านคนไทยแถบภาคกลางอย่างน่าเสียดาย

img_9983ยาประคบ อบ อาบ ย่าง สร้างเอกลักษณ์ไทย
บัวฮา หรือบางครั้งก็เรียกเป็นบูฮา เป็นชื่อที่พบบ่อยมากในตำรายาโบราณทั้งของคนเมืองและคนอีสาน นิยมใช้คู่กับผีเสื้อ(คนทีสอ) จัดเป็นคู่หูคู่เกลอในส่วนประกอบของตำรับยาแก้ไข้ ยาประคบ ยาอบ ยาอาบ ยานวด ยาย่าง ยานอน ในตำรายาโบราณของหมอยาพื้นบ้านไทยภาคเหนือและภาคอีสานเสมอ
การใช้บัวฮาในลักษณะนี้น่าจะเอกลักษณ์ของไทยเพราะไม่พบในทื่อื่นๆ แม้แต่ในอินเดียซึ่งเรียกบัวฮาขาวว่า วะสะกะ(Vasaka) และใช้สมุนไพรตัวนี้มานับพันปี แต่ก็ใช้เป็นยารักษาระบบทางเดินหายใจ เช่น แก้ไอ หอบหืด เสียมากกว่า โดยมีรายงานการศึกษาพบว่า บูฮาขาวมีฤทธิ์ต้านการอักเสบที่ดีมากตัวหนึ่ง ทั้งยังมีฤทธิ์ลดอาการแพ้ และทำให้แผลหายเร็วขึ้นอีกด้วย

เสนียด ยาแก้ไอพื้นบ้านสู่การเป็นยาแผนใหม่

หมอยาทุกชาติที่ปลูกต้นบัวฮาขาวหรือเสนียด มักจะใช้เป็นยาแก้ไอ หลอดลมอักเสบ ขับเสมหะ หืด และใช้เป็นยาบำรุงปอด โดยเฉพาะอินเดียที่มีการใช้ในสรรพคุณนี้มาอย่างยาวนาน จนมีคำโบราณกล่าวว่าตราบใดที่ยังมีวะสะกะ(Vasaka) ก็ไม่ต้องกลัวว่าจะทุกข์ทรมานด้วยโรคอันเนื่องจากปอด
ปัจจุบันมีการศึกษาพบว่า สารในบัวฮาขาวมีฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา ช่วยลดการเจริญเติบโตของวัณโรค ขยายหลอดลม กระตุ้นการหายใจ ต้านฮิสตามีน แก้หวัด แก้แพ้ คลายกล้ามเนื้อเรียบ ช่วยแก้ไอ ขับเสมหะที่เกิดจากหลอดลมอักเสบเรื้อรังได้ดี มีการสกัดสารออกมาทำเป็นยา ชื่อ vasicine แล้วนำมาทำเป็นอนุพันธ์เพื่อลดการระคายเคืองชื่อ Bromhexine ทำเป็นยาแผนปัจจุบันหลายรูปแบบ เช่น ยาเม็ด ยาน้ำ ยาสูดดม ยาน้ำเชื่อม และยาฉีด
img_1034         บัวฮาขาวบอกเรื่องราวของดอกไม้แห่งความเมตตา เป็นยา เป็นศิริมงคล ปัดเป่าเสนียดจัญไร ขอให้คนไทยปลูกกันไว้มากๆ จะได้มีเมตตาต่อกันและสร้างสรรค์วิถีเพื่อการพึ่งตนเอง

ตำรับยา
ยาแก้ไข้เด็กน้อย
ผีเสื้อ(คนทีสอ) บัวฮา(เสนียด) ต้มกิน หรือยองใส่น้ำกิน ต้มอาบน้ำด้วยก็ได้
ยาแก้ไอบ่ออก
ฮากบัวฮา ฮากหุ่งแดง รากฮ่อมแก่ว เกี่ยว(กะเม็ง) ต้มให้สุกพออุ่นบด พริก ขิง ใส่กินดีแล
ยาแก้ไอ
ใบบูฮา ฮากห้อมแก่ว(กะเม็ง) ต้มเคี่ยวกิน
ยาคอแห้ง ปากบ่ออก
ใบคนทา ใบบัวฮา ต้มใส่พริก ขิง กระเทียม กินหายดีแล
ยาไอ
ใบบัวฮา บด ใส่น้ำผึ้งกินดี
แก้ไซนัส
มวนใบสูบโดยฝานตากแห้งแล้วเอามาสูบ สูบทางจมูกก็ได้ สูบทางปากก็ได้
ตาเจ็บตาแดง
ใบบัวฮามานวดแล้วใส่น้ำร้อน เอาไอน้ำรมตา
แก้อักเสบช้ำบวม
ตำใบประคบ
ยาแก้เกอ(บวม) หรือฟกช้ำได้ทุกแนว
ใช้ผสมหมอกจำป่าย(ลั่นทม) ใช้ต้มซุก(ล้าง ใช้น้ำมากๆ อาจใช้ผ้าชุบโปะไว้)
ยาตั้งประคบแก้ปวดเมื่อย
ว่านชน ต้นสะมัด ต้นส่องฟ้า ต้นบัวฮา เปลือกมะรุม เปลือกต้นลิ้นฟ้า ว่านไฟ(ว่านไพล) ว่านพาก ทั้งหมด สับละเอียด ผ้าดำห่ออนึ่งแล้วนำมาตั้งบริเวณที่ปวด
ยาขัดเส้น ขัดเอ็นimg_1031
ใบผีเสื้อ ใบบัวฮา ใบหนาด ใบเอ็นอ่อน ใบมะนาว ใบส้มเกลี้ยง ใบหมากพุก(ส้มโอ) ใบมะกรูด ใบหุ่งแดง ใบลำโพงกาสลัก ใบอ้อยดำ ว่านซน เครือเขาคัน หมากเผ็ดน้อย(พริกไทย) ๕ หน่วย ขิงน้อยขิงแครง น้ำมวกข้น(น้ำซาวข้าว) ใส่ใบตองหมกไฟ หรือใช้หวดนึ่ง เอามาห่อผ้าจ้ำๆ บริเวณที่เป็น
ยาย่างตกต้นไม้ควายชน
ใบหนาด ใบเปล้า ใบว่านซน ผีเสื้อขาว ผีเสื้อดำ บัวฮาดำ บัวฮาขาว ใบขมิ้นขึ้น
ใบว่านไพล นำมาสับให้ละเอียดทำเป็นสมุนไพรยาย่าง
ริดสีดวงทวาร
ใบ/ยอดบัวฮาตากแห้งบดเป็นผง หรือนำมาต้มกิน
ยาแก้ริดสีดวงทวารที่มีเลือด
ฮากบัวฮา ฮากเป้าหลวง(เปล้าใหญ่) ต้มกินดี
ยาน้ำมันทานวดเมื่อย
ใบบัวฮา ผีเสื้อ ว่านไฟ เท่ากันมาตำเข้าด้วยกัน น้ำมันงาหุงอุ่นไฟ ทานวดแก้เมื่อย
แก้เกอ(บวม) หรือฟกช้ำได้ทุกแนว
จาเริมขาว(บัวฮาขาว) ใช้ผสมหมอกจำป่าย(ลั่นทม) ใช้ต้มซุก(ล้าง)
ยาประคบแก้ มึนชาตามตัว ปาก คอ ไม่มีแรงเคลื่อนไหว
หัวเตยสด บัวบกสด เปลือกไม้แดงสด ใบเอ็นอ่อนสด ไพลสด พลับพลึงสด ขมิ้นสด ทั้งหมดสับให้ละเอียด เกลือโรย น้ำพรมเล็กน้อย นำไปห่อผ้าประคบ
ยาอบแม่อยู่กรรม(อยู่ไฟ)
ใบบัวฮา ใบหนาดสด ใบเป้าสด ใบผีเสื้อ(คนทีสอ)สด ใส่หม้อต้มเอาไออบ
งูสวัด
นำใบมาตำพอกพร้อมเป่าคาถา
แก้ฝีปวดไม่มีรูเช่นเก๊าท์
ทั้งต้นต้มเอาไอรมฝี
วัวควายมีแผล
ทุบใบบัวฮาใส่

ข้อควรระวัง: บัวฮาขาวมีฤทธิ์ทางเภสัชวิทยากระตุ้นให้กล้ามเนื้อมดลูกบีบตัว อาจทำให้แท้งและเป็นพิษต่อทารกในครรภ์

ปิดการแสดงความเห็น