ขมิ้นขึ้น ราชาแห่งยาขมิ้น

ขมิ้นขึ้น ราชาแห่งยาขมิ้น…โดย ‘พี่ต้อม’

Kขมิ้นอ้อย (2)
ชื่อวิทยาศาสตร์ Curcuma zedoaria (Berg) Roscoe
ชื่อวงศ์ ZINGIBERACEAE
ชื่ออื่นๆ ขมิ้นอ้อย ว่านเหลือง(กลาง) สากเบือ(ละว้า) ละเมียด(เขมร) แฮ้วดำ
ลักษณะทั่วไป ไม้ล้มลุก ลำต้นเป็นเหง้ามักโผล่ขึ้นมาเหนือดิน เนื้อในสีเหลือง ใบประดับตอนโคนช่อมีสีเขียวแกมชมพู ตอนปลายช่อสีแดงเข้ม กลีบดอกสีนวล
การขยายพันธุ์ ใช้เมล็ด เหง้า แยกหน่ออ่อน


ขมิ้นขึ้น ตัวยืนสมุนไพรคู่บ้านคนไทย
ขมิ้นขึ้น เป็นชื่อที่คนไทยใหญ่ คนลาว คนล้านนา คนไทยเขมร(ในยุคเจ้าพระยาอภัยภูเบศร) ใช้เรียกขมิ้นอ้อย หนึ่งในพืชตระกูลขมิ้นซึ่งอยู่คู่กับวิถีชีวิตคนตระกูลไทมาช้านาน ไม่ว่าคนไทจะไปตั้งถิ่นฐานอยู่ที่ไหน ตั้งแต่ในรัฐอัสสัมของอินเดีย รัฐฉานของพม่า จนถึงยูนานของจีน จะพบว่า เข้ามิ้น ขมิ้น หรือมิ่น เป็นสมุนไพรคู่บ้านของคนไทเสมอ
ชนิดพันธุ์ของขมิ้นมีอยู่หลากหลาย เช่น ขมิ้นขึ้น(ขมิ้นอ้อย) ขมิ้น(ขมิ้นชันหรือขมิ้นน้อย) ขมิ้นขาว ขมิ้นไข ขมิ้นขม ขมิ้นดำ ขมิ้นสล้าง(ไพลหรือว่านไฟ) ขมิ้นแป้ง ขมิ้นดักแด้ ขมิ้นชั้น แต่ละชนิดมีสายพันธุ์แยกย่อยลงไปอีกในแต่ละพื้นที่ แต่สามชนิดหลักๆ ที่พบได้ในทุกท้องถิ่นของคนไทย ได้แก่ ขมิ้นขึ้น ขมิ้น และขมิ้นสล้าง(ว่านไฟ) ดังจะเห็นชื่อของขมิ้นทั้งสามปรากฏอยู่ในตำรายาโบราณเสมอ มีขมิ้นขึ้นและว่านไฟนำโด่งชนิดอื่นๆ ในการรักษาอาการฟกช้ำ บวม แก้ปวด แก้อักเสบ โดยเฉพาะในตำรับยาประคบ ยาอบหรือยาฉปุง ยาอาบ ยานวด และยาย่าง

DSC_1739

ขมิ้นขึ้น รักษาฝีภายใน
พ่อหมอแม่หมอทั้งหลายบอกตรงกันว่า ขมิ้นขึ้นกับขมิ้นน้อยนั้นคู่กัน คือใช้แทนกันได้ แต่ขมิ้นขึ้นนิยมใช้ในยาเด็ก ยารักษาฝีภายนอก ฝีภายใน เช่น ฝีหัวปอด ฝีในมดลูก คำว่า ฝี ของหมอยาในอดีตนั้น ถ้าเป็นฝีภายนอก จะเป็นฝีอย่างที่ปัจจุบันเข้าใจกัน แต่ฝีภายในหมายถึงโรคเรื้อรังที่มีอาการเจ็บปวด บวมบริเวณอวัยวะภายในซึ่งปัจจุบันอาจหมายถึงมะเร็ง เนื้องอก หรือบางครั้งหมายถึงการติดเชื้อ เช่น ฝีหัวปอดหมายถึงวัณโรค เป็นต้น ส่วนขมิ้นน้อย(ขมิ้นชัน) ซึ่งมีรสชาติดีกว่า หอมกว่า นิยมใส่เป็นเครื่องเทศในอาหาร ในทางยาจะใช้ขมิ้นน้อยเป็นยาบำรุงผิว รักษาบาดแผล
ขมิ้นขึ้น ว่านเหลือง ประเทืองผิว
คนแถวปราจีนบุรีเดิมเรียกขมิ้นขึ้นว่า ว่านเหลือง ในเขตต่อจังหวัดปราจีนบุรีกับฉะเชิงเทรา ที่ตำบลเขาหินซ้อน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา มีหมู่บ้านชื่อบ้านหนองว่านเหลือง เล่ากันว่าสมัยก่อนบริเวณนั้นมีหนองน้ำธรรมชาติที่มีขมิ้นขึ้นหรือว่านเหลืองขึ้นอยู่เต็มไปหมด ในอดีตคนปราจีนบุรีมักจะปลูกต้นว่านเหลืองไว้หน้าบ้าน ถือว่าเป็นทั้งยากินแก้ท้องอืดท้องเฟ้อ แก้ท้องเสีย แก้ปวดท้อง ปวดประจำเดือน ใช้เป็นยาประคบ อบ อาบ และใช้เป็นสบู่อาบน้ำถูตัวทำให้ผิวขาวใส นอกจากนี้ยังใช้เป็นยาฝนทาแผล ผดผื่นคัน ใช้ได้ทั้งคนและไก่

Exif_JPEG_PICTURE

Exif_JPEG_PICTURE

ขมิ้นขึ้นกับการศึกษาสมัยใหม่
การศึกษาสมัยใหม่พบว่า ขมิ้นขึ้นมีฤทธิ์แก้ปวด แก้อักเสบ ต้านอนุมูลอิสระ ต้านเนื้องอก ต้านมะเร็ง(มดลูก) ต้านเชื้อแบคทีเรียและเชื้อรา ซึ่งสนับสนุนการใช้ทางยาของคนแต่โบราณ นอกจากนี้ผลการทดสอบความเป็นพิษยังจัดให้ขมิ้นขึ้นอยู่ในกลุ่มสมุนไพรที่ไม่มีความเป็นพิษอีกด้วย
ขมิ้นขึ้นสะท้อนคุณค่าของสมุนไพรไทยในการเยียวยารักษา ที่ยังยืนหยัดอย่างทระนงผ่านกาลเวลา และการทดสอบของวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ ซึ่งเพียงแต่ตอกย้ำถึงความยิ่งใหญ่ของธรรมชาติที่ฝากไว้ในพืชพรรณต่างๆ

ตำรับยา
ยารักษาผ้ำ 
เปลือกสะแบง เข้ามิ้นขึ้นมาตำ ใส่น้ำมะนาวโปะไว้
ยารักษาอาการปวดบวม ฟกช้ำ ตกต้นไม้ ควายชน รถชน
ขมิ้นขึ้นสดๆ มาตำให้ละเอียดแล้วนำมาพอก หรือประคบบริเวณปวดบวม ฟกช้ำ หรือจะเข้ายาประคบตัวอื่นๆ เช่น ขมิ้นขึ้น ขมิ้นน้อย ว่านไพลเหลือง ไพลดำ ใบแหน่งหอม ใบมะกรูด ใบมะนาว ใบบักโอแดง ใบส้มป่อย ใบมะขาม เอ็นอ่อน เปลือกแดง ใบเปล้า ใบหนาด
ยาอบฉปุง ทำให้ร่างกายแข็งแรงและไม่มีกลิ่นตัว
ใบขมิ้นขึ้น หัวไพล ใบและหัวเปราะหอม ใบเล็บครุฑ ผิวมะกรูด ๒-๓ ชิ้น ใส่ในหม้อต้มยาอบ
ยาสตรีปวดมดลูก ตกขาว
ขมิ้นขึ้นฝานหัวต้มดื่มอย่างน้อยวันละ ๓ เวลา หรือกินแทนน้ำก็ได้
ยารักษาแผล
ขมิ้นขึ้นไปหุงในน้ำมันมะพร้าว แล้วนำมาใส่แผล
ยาแก้ท้องผูกในเด็ก
เหลาปลายแหลมๆ สวนทวารเด็ก
ยาท้องอืดท้องเฟ้อในเด็ก
ขมิ้นขึ้น ว่านไฟ(ไพล) ฝนทาท้องเด็ก
ยาแก้เด็กไข้ขึ้น ชัก
ขมิ้นขึ้น ว่านหอมแดง อีตู่(กะเพรา) อาจมีหมากซัก(ประคำดีควาย) ตำประคบหัว

IMG_1029

เรื่องน่ารู้
• การทำฉปุงในสมัยเจ้าพระยาอภัยภูเบศร คือ การนำสมุนไพรมาอบให้กับคนที่ไม่แข็งแรง เพื่อขับเหงื่อ ช่วยทำให้ผิวพรรณดี ไม่มีกลิ่นตัว คนในยุคนั้นนิยมทำฉปุงกันเป็นประจำ
• ขมิ้นขึ้นเป็นอาหารได้ในทุกส่วน ดอกของขมิ้นขึ้นกินเป็นผักสดๆ หรือต้มกินก็ได้ ใบใช้ห่อกุ้งหรือปลาตัวเล็กๆ หมกกิน โดยเอากุ้งหรือปลาตัวเล็กๆ คลุกกับเครื่องแกง ห่อด้วยใบขมิ้น(ได้ทุกชนิด)นำไปปิ้งไฟจะมีกลิ่นหอมน่ากินมาก หัวขมิ้นขึ้นรสชาติฝาดเฝื่อน มีคนกินเป็นผักได้เช่นกัน เชื่อว่าทำให้มีกำลัง(ทางเพศ) และนอนหลับดี

IMG_1984

ปิดการแสดงความเห็น